ΑΙΜΑ ΣΤΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ

ΤΑΓΜΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΥΡΓΟΥ – ΤΟ ΤΕΛΟΣ

ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ ΦΕΥΓΟΥΝ

Από το δυτικό χερσαίο δρομολόγιο αρχίζει η αποχώρηση της Βέρμαχτ, τον Σεπτέμβριο του 1944. Στις 4 αφήνει τον Πύργο η οπισθοφυλακή της τελευταίας φάλαγγας που περνάει από την πόλη.

Διοικητής του Τάγματος Ασφαλείας είναι ο ταγματάρχης Γ. Κοκώνης. Είχε προσπαθήσει το καλοκαίρι του 1943 να συγκροτήσει αντάρτική ομάδα της ΕΚΚΑ (Ψαρρού — Καρτάλη) μαζί με άλλους αξιωματικούς, στην Μεσσηνία. Χτυπήθηκαν όμως από τον ΕΛΑΣ όπως και άλλες ομάδες εθνικοφρόνων αξιωματικών (μάχες Γάρδιτσας, Δυρραχίου και άλλες).

Το τάγμα έχει δύναμη τετρακοσίων ανδρών, έχει και n διοίκησή Χωροφυλακής περίπου , εκατό.
        Ο ΕΛΑΣ έχει ένα τμήμα, που το ονομάζουν Ανεξάρτητο Τάγμα Ηλείας, με διοικητή τον ταγματάρχη Ν. Μαντούκο και καπετάνιο τον «Μανούσο». Oι Ελασίτες όμως περιμένουν -ενισχύσεις, από γειτονικές περιοχές.
       Κοκκώνης και, Μαντούκος ήταν ομοιόβαθμοι και γνωστοί στο πρόσφατο παρελθόν. Έτσι ο πρώτος θρέφει την αμυδρά ελπίδα μήπως εύρn κάποιαν κατανόηση , κάποια ανοχή εις τις λογικές προθέσεις και σχέδιά του.

ΑΥΘΗΜΕΡΟΝ με την γερμανική αποχώρηση κηρύσσει την πόλιν ελευθέρα από κάθε γερμανική εξάρτηση, Παύει να δέχεται εντολές από την κυβέρνησιν των Αθηνών. Διοικεί την πόλη εν ονόματι του βασιλέως Γεωργίου, αναμένων διαταγές από την βασιλική κυβέρνηση προς τας οποίας θα συμμορφωθεί κατά γράμμα και απολύτως.

Λογικές, μετριοπαθείς, συμβιβαστικές και ελληνικές είναι οι προτάσεις τις όποιες διαβιβάζουν απεσταλμένοι τού Τάγματος και των αρχών Πύργου προς τον ΕΛΑΣ: Κρατούμε την πόλιν, κυριαρχείτε εις την ύπαιθρο. Ο κατακτητής αποχώρησε από την Ηλεία. Ζήτημα ελαχίστων ήμερων, ωρών ίσως, είναι η λήψις διαταγών από την ελληνικήν κυβέρνηση του συμμαχικού στρατοπέδου, διά τα περαιτέρω.
Και προς εμάς και προς σας, αφού μετέχουν εις αυτήν και αντιπρόσωποι σας. Δεν θα βραδύνουν οι διαταγές της, προς τις οποίες θα συμμορφωθούμε, απολύτως. 'Αλλά μέχρι της στιγμής εκείνης, ας αποτρέψομε με πρωτοβουλία μας άσκοπο αιματοχυσία και αλληλοσφαγήν.

— Εσείς να παραμείνετε ανενόχλητοι, εις την ύπαιθρο.

— Ημείς εις την πόλιν του Πύργου.

«Aν χρειάζεσθε υλικά, τα οποία υπάρχουν εις την πόλιν και δεν υπάρχουν εις την ύπαιθρο, να τα προμηθευτείτε από την πόλιν (φάρμακα και παρόμοια είδη)».

ΛΟΓΙΚΗ διέπει τις προτάσεις του ταγματάρχου Κοκκώνη, δεδομένου — όπως το τονίζει και ο ίδιος — ότι η προτεινομένη λύσις (ύπαιθρος — πόλις) θα ισχύ ελαχιστών ημερών. Δεν είναι δυνατόν να παραμένει «εις αφάνειαν και εις άγνοια» η ελληνική κυβέρνησις! Όπου να είναι, κάπου θα φανεί. Και τότε, όλοι πρέπει να συμμορφωθούν. με τις αποφάσεις και ένστολές της. Κάπου κάποιος θα φανεί όπου νάναι.

Λογικές είναι οι προτάσεις. Λογικός φαίνεται και ό στρατιωτικός διοικητής τού ελασίτικου τμήματος ταγματάρχης Μαντούκος. Αλλά ούτε ό ταγματάρχης διοικεί ουσιαστικά το κομμουνιστικό τάγμα, ούτε εκείνοι που το διοικούν ουσιαστικά, έχουν καμιά σχέση με την λογική. Ούτε αισθάνονται την ανάγκην αποφυγής σφαγών και ολέθρου. Ούτε έχουν διάθεσιν να συμμορφωθούν προς τις ένστολές της κυβερνήσεως την οποίαν οι ίδιοι ονομάζουν:, «ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΟΣ».

ΑΝΕΥ ΟΡΩΝ

To εντελώς το αντίθετο από τις λογικές προτάσεις των κατοίκων του Πύργου, επιδιώκουν αυτοί: Να επιταχύνουν την εξόντωση, την εξολόθρευση μέχρις ενός των εθνικοφρόνων του Πύργου. (Του Τάγματος, της Χωροφυλακής. άοπλων, άμαχων, ανδρών και γυναικών).

Γνωρίζουν ότι κάποτε, κάπου θα φανεί κάποιος κυβερνητικός αντιπρόσωπος. Kαι βιάζονται να προλάβουν, να εξολοθρεύουν τους προγραμμένους, έγκαιρα. Και διά τον λόγον αυτόν, δεν έχουν διάθεση καμίας εγγυήσεως ή παραχωρήσεως.

Αλλά επί δύο ημέρας προσποιούνται τους λογικούς και διατεθειμένους να εύρουν μίαν λογική λύση. Προσποιούνται τους λογικευομένους διότι περιμένουν ενισχύσεις από την Αχαΐα και την Αρκαδία. Όταν φτάνουν, όταν πλησιάζουν διά την ακρίβεια, τότε μόνο αγριεύουν, γίνονται απαιτητικοί και ανένδοτοι εις τις απαιτήσεις των:

«Είστε στρατός του εχθρού. Είσθε oι εχθρικές οπισθοφυλακές. Kαι δεν σας μένει άλλο, από την συμμόρφωση με τις γενικές συμμαχικές εντολές : Την άνευ όρων παράδοσιν».

Οι κάπως περισσότερες λεπτομέρειες για το περιεχόμενον συζητήσεων μεταξύ διοικήσεων Ταγμάτων και ΕΛΑΣ κατά την περίοδο αυτήν, δεν είναι άχρηστες. Γιατί όμοιες ακριβώς διαπραγματεύσεις έγιναν και σέ άλλες περιοχές. Με όμοιες — κατά κανόνα και άνευ εξαιρέσεως — αξιώσεις των κομμουνιστών. Και με όμοιο αποτέλεσμα ολέθρου, σέ πολλές άλλες πόλεις,

Δεν δέχεται την άνευ όρων παράδοση ο ταγματάρχης Κοκκώνης. Παρά την κάμψιν τoυ αντισυνταγματάρχη Χωροφυλακής Καμάρη.

Η ΕΠΙΘΕΣΗ

Αξημέρωτα 8 Σεπτεμβρίου, αρχίζει η επίθεσις του ΕΛΑΣ Ηλείας, με τις ενισχύσεις, από την Αρκαδία, 'Ολυμπία και Αχαΐα. Με την έναρξη της επιθέσεως, φονεύεται μαχόμενος ο ταγματάρχης Κοκκώνης. Ο θάνατός του φυσικά, έχει άμεσον επίδρασιν επί του ηθικού των αμυνομένων.

Παρά ταύτα όμως, μάχονται δυο ολόκληρα 24ωρα. εναντίον αντιπάλου με πολύ περισσοτέρας δυνάμεις. Και εις το τέλος διαφεύγει, μεγάλο μέρος τής πολιορκημένης δυνάμεως, προς την κατεύθυνσίν των Πατρών. Κάπου τριακόσιοι χωροφύλακες και άνδρες του Τάγματος Ασφαλείας. Μένουν όμως και διακόσιοι νεκροί, από τους οποίους δεκάδες απανθρακωμένοι σε πυρπολημένα οικήματα. Περίπου εκατό νεκρούς έχουν και τα τμήματα του κομμουνιστικού στρατού.

Έτσι αρχίζει, με αυτήν την μάχη, μια φάσις 30 — 40 ή μερών της ελληνικής ιστορίας. Την οποίαν με τόσην έπαρση, επιπολαιότητα, ασυνειδησία. —τι από όλα ο τότε πρωθυπουργός, θα την ονομάσει: «Αναίμακτον Απελευθέρωση».

ΟΙ ΚΟΜΠΑΣΜΟΙ Παπανδρέου δεν έχουν ουδεμίαν σχέσιν με την στυγνή πραγματικότητα.

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ για τον Πύργο και την μάχη με τον ΕΛΑΣ υπάρχουν οι εξής διευκρινήσεις:

-- Οι αντάρτες χρησιμοποίησαν κατά της Διοικήσεως Χωροφυλακής και του ξενοδοχείου "Ματζέστικ" που ήταν οι κύριοι στόχοι τους, ατομικά τυφέκια, αυτόματα οπλοπολυβόλα, πολυβόλα, μυδράλια κλπ Προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ο ΕΛΑΣ ξαφνικά βρέθηκε με τόσα όπλα και μάλιστα Γερμανικής προελεύσεως. Η μόνη λογική εξήγηση είναι οι συμφωνίες που υπέγραψε με τους Γερμανούς ώστε να μην τους ενοχλήσει με αντάλλαγμα οπλισμό. Το ΚΚΕ αρνείται βέβαια τις συμφωνίες αυτές, όμως δεν έχει εξηγήσει την αφθονία γερμανικού οπλισμού του ΕΛΑΣ.

Ο αρχηγός των επαναστατών μητροπολίτης Ηλείας Αντώνιος, εις εκφωνηθέντα στην Αμαλιάδα λόγο του, καταράστηκε την χωροφυλακή για την σθεναρά αντίστασή της.

Αι επιτεθείσαι δυνάμεις των ανταρτών ήταν οι ακόλουθοι: 1) Τρίτο ανταρτικό ανεξάρτητο τάγμα Ηλείας υπό τον Ταγματάρχη Μαντούκο, που διεύθυνε την επιχείρηση. 2) Τάγμα Ολυμπίας 3) Τρίτο ανεξάρτητο Τάγμα Μεγαλοπόλεως. 4) Τμήματα των ταγμάτων Αχαΐας και Αιγιαλίας. Το σύνολο των επιτεθέντων κατά τας εξακριβωθείσας εκ των υστέρων πληροφορίας, ανήρχετο σε 1500 άνδρες περίπου υπολογιζομένων και των εφεδρικών και βοηθητικών δυνάμεων.

Όταν ο ταγματάρχης Κωκκώνης αποφάσισε να κηρύξει ελεύθερη την πόλη, απέλυσε από τις φυλακές 600 κρατούμενους κομμουνιστές. Εις παρατήρηση δε του στρατηγού Κουρκουλάκου τηλεφωνικώς από τας Πάτρας - εις τον οποίον υπαγότανε - για το επικίνδυνο της απόφασης του, απάντησε ότι έχει την δυνατότητα να τους συλλάβει και πάλι, εις πάσα στιγμή. Αλλά φαίνεται ότι ο θάνατός του δεν είναι άσχετος με την μεγαλοψυχία του εκείνη. Ίσως αποφυλακισθείς τον σκότωσε.

Κατά τις πληροφορίες της Διοικήσεως Πατρών, ο ταγματάρχης Κωκκώνης εφονεύθει την πρωία της κομμουνιστικής επίθεσης, βληθείς εκ των όπισθεν και ενώ μετέβαινε να επιθεωρήσει και τονώσει τους άνδρες ακραίου φυλακίου της αμυντικής περιμέτρου.

Η δύναμη του τάγματος του υπαγόμενου στη Διοίκηση Πατρών, ανερχότανε σε 600 άνδρες, συν 100 της Χωροφυλακής. Εξ αυτών εφονεύθησαν 150, διέφυγαν κατευθυνόμενοι προς Πάτρας 180 και εκρύβησαν οι υπόλοιποι. Εκ των 180 κατευθυνόμενων προς Πάτρας, έφθασαν και ετέθησαν υπό τις άμεσες διαταγές του στρατηγού Κουρκουλάκου οι 140. Οι περισσότεροι από τους 40 της διαφοράς φονεύθηκαν πέφτοντας σε γερμανικό ναρκοπέδιο. Όσοι έφθασαν εις την Διοίκηση Πατρών έμειναν μέχρι τέλος εις τις διαταγές της.